Psychologium

Mimo iż mamy środek wakacji, wpadł mi do głowy temat mało związany z wypoczynkiem i relaksem. Kilkoro moich znajomych narzekało ostatnio na brak energii do działania i kłopoty w zmotywowaniu się do zrobienia różnych rzeczy. ‘Nic mi się nie chce’ lub ‘Chyba potrzebuję wakacji, bo jestem ciągle rozdrażniona’ – takie słyszałem słowa. Mimo świadomości, że powinni lub chcieliby coś zrobić, zupełnie się to nie udaje. Jak więc to jest z tą motywacją?

Siła sprawcza

Motywację najczęściej określa się jako zdolność i gotowość jednostki do podjęcia i kontynuowania określonego zachowania. Czasem traktujemy ją jako pewien rodzaj siły, energii, która inicjuje, ukierunkowuje i podtrzymuje nasze działanie. Jeden z podziałów mówi o motywacji wewnętrznej i zewnętrznej. Wewnętrzna pochodzi z nas samych – czujemy, że coś jest dla nas ważne, kierujemy na ten obiekt uwagę i podejmujemy lub nie, określone działanie. Motywacja zewnętrzna wiąże się z działaniem zewnętrznego bodźca w postaci kary lub nagrody, za wykonanie lub nie, określonego działania. Wielu znawców motywacji podkreśla prymat motywacji wewnętrznej nad zewnętrzną. To co jest ‘nasze’ okazuje się być znacznie silniejszym motywatorem.

Bariery i blokady

Wszystko pięknie wygląda w teorii, co jednak począć kiedy motywacja nam siada. Niby widzimy możliwości, moglibyśmy coś zrobić lecz podejmowanie działania przychodzi nam z dużym trudem. Coś jakby osłabia, powstrzymuje przed działaniem, rozbraja z energii. Przyczyn tego może być kilka. Jedną z nich (i bardzo częstą) jest niska świadomość własnej sytuacji i ważnych dla nas spraw. Jeśli nie dokonamy świadomej refleksji na temat naszego życia, naszych najważniejszych celów i preferencji, może to skutkować poczuciem zagubienia, osłabienia, przypadkowości życia. Energia jest wtedy rozproszona i motywację mamy niską. Podobnie jest w przypadku kiedy nasze zadania i działania nie są zgodne z naszym systemem wartości, przekonaniami i preferencjami. Przykładem może być sytuacja, w której wykonujemy pracą całkowicie niezgodną z naszą naturą. Jeśli nasze cele będą niezgodne z nami, pojawi się odczuwany (lub nie, ale jednak obecny!) wewnętrzny opór i sami zaczniemy sabotować dalsze działania. Kolejnym źródłem osłabienia motywacji może być nagromadzenie wielu zaległych, domagających się interwencji spraw. To jest tak trochę jak ze zmywaniem naczyń: łatwiej jest zmyć jeden kubek po kawie, niż zabrać się za całą stertę naczyń z dwóch dni. Jeszcze innym i niestety bardzo silnie działającym źródłem trudności z motywacją mogą być wewnętrzne blokady i ograniczenia wynikające z nierozwiązanych konfliktów i spraw z przeszłości. Silne przeżycia, deficyty bądź nadużycia emocjonalne pochodzące z wcześniejszych okresów życia, potrafią niezwykle skutecznie i trwale degradować motywację i energię życiową.

Co możemy zrobić?

W przypadkach opisanych jako ostatnie w poprzednim akapicie, bardzo trudno może być nam poradzić sobie samemu. Niezbędna może okazać się psychoterapia i pomoc specjalisty. Często jednak możemy opanować sytuację samodzielnie. Podstawową sprawą jest uczciwa i względnie dokładna autorefleksja. Otwarte spojrzenie na samego siebie, własne wartości i preferencje, na obecną sytuację życiową, stan zaspokojenia najważniejszych potrzeb to punkt wyjścia. Pomocne mogą być pytania takie jak: co jest dla mnie najważniejsze, a co ważne? O czym marzę? O czym zawsze marzyłem i jak to jest obecne w moim życiu? Dokąd obecnie zmierzam? Gdzie będę za 10 lat? Co chciałbym natychmiast zmienić w moim życiu? Co mnie najbardziej martwi, niepokoi? Co czuję w różnych sytuacjach? Czego potrzebuję? Odpowiedzenie na niektóre z tych pytań wcale może nie być łatwe, będzie wymagało sporo odwagi i uczciwości względem samego siebie. Uświadomienie sobie niektórych spraw może bowiem być doświadczeniem wymagającym podjęcia określonych decyzji i zmian. Jednak pozyskane informacje w postaci zarówno myśli jak i pojawiających się odczuć, będą wspaniałymi drogowskazami pokazującymi nam kierunki odzyskania motywacji i energii życiowej. Psychologia humanistyczna stoi na stanowisku, że każdemu z nas dane są zasoby i zdolności do zdrowego i satysfakcjonującego życia. Sami jednak musimy zatroszczyć się o to, aby mogły one swobodnie się w nim realizować.